Apnea e gjumit dhe gërhitja: Kur duhet të shqetësohemi?

Gërhitja është një problem shumë i zakonshëm – shpesh burim shakash apo ankesash mes partnerëve – por në disa raste ajo fsheh një rrezik real për shëndetin: apnenë obstruktive të gjumit (OSA). Dallimi mes një gërhitjeje të padëmshme dhe një çrregullimi serioz të frymëmarrjes gjatë gjumit nuk mund të bëhet me vesh – ai kërkon vlerësim mjekësor.

Çfarë është apnea obstruktive e gjumit?

Gjatë gjumit, muskujt e fytit relaksohen natyrshëm. Te personat me apne të gjumit, ky relaksim bën që rrugët e sipërme të frymëmarrjes të ngushtohen ose të bllokohen plotësisht. Pasojnë pauza të përsëritura në frymëmarrje, që zgjasin nga disa sekonda deri në mbi një minutë dhe përsëriten me dhjetëra herë gjatë natës. Sa herë që niveli i oksigjenit bie, truri zgjohet për një çast për ta rihapur rrugën e frymëmarrjes – zgjime të shkurtra që pacienti zakonisht nuk i mban mend, por që e copëtojnë plotësisht gjumin e thellë ripërtëritës. Ashpërsia e apnesë matet me numrin e pauzave për orë gjumi (indeksi apne-hipopne, AHI): mbi 5 konsiderohet apne e lehtë, mbi 30 apne e rëndë.

Gërhitje e thjeshtë apo apne?

Jo çdo person që gërhet ka apne. Gërhitja primare është zhurmë pa pauza frymëmarrjeje dhe pa pasoja për oksigjenimin. Alarmante bëhet gjendja kur zhurma ndërpritet nga heshtje të gjata të ndjekura nga një ngulfatje ose gulçim – kjo është firma akustike e apnesë dhe vërehet pothuajse gjithmonë nga partneri, jo nga vetë pacienti.

Shenjat paralajmëruese të apnesë

Konsideroni një vizitë te specialisti nëse keni këto simptoma:

• Gërhitje e zhurmshme që ndërpritet me pauza frymëmarrjeje ose ngulfatje (e vënë re nga partneri).
• Zgjim me gojë të thatë, dhimbje fyti ose dhimbje koke në mëngjes.
• Lodhje e theksuar dhe përgjumje gjatë ditës – deri në rrezik për t'u dremitur në timon.
• Vështirësi në përqendrim, harresë dhe ndryshime të shpeshta humori.
• Zgjime të shpeshta gjatë natës për të urinuar (nokturia).
• Djersitje gjatë natës dhe gjumë i shqetësuar, i paqetë.

Kush rrezikohet më shumë?

• Mbipesha: Faktori më i rëndësishëm – indi dhjamor rreth qafës e ngushton rrugën e frymëmarrjes.
• Gjinia dhe mosha: Meshkujt preken më shpesh; te femrat rreziku rritet pas menopauzës.
• Alkooli, duhani dhe qetësuesit: E thellojnë relaksimin e muskujve të fytit, sidomos para gjumit.
• Veçoritë anatomike: Devijimi i perdes së hundës, bajamet e zmadhuara, qiellza e gjatë e butë ose nofulla e vogël e zhvendosur pas.
• Historia familjare: Apnea shfaqet më shpesh kur ka të afërm të prekur.

Apnea te fëmijët – një rast i veçantë

Te fëmijët, shkaku kryesor i apnesë janë bajamet dhe adenoidet (polipat e fëmijërisë) e zmadhuara. Në vend të përgjumjes, fëmijët shfaqin shpesh simptoma paradoksale: hiperaktivitet, vështirësi përqendrimi, rezultate të dobëta në shkollë dhe urinim gjatë natës. Gërhitja e rregullt te një fëmijë nuk është normale dhe meriton gjithmonë vlerësim ORL – me heqjen e bajameve dhe adenoideve, apnea e fëmijërisë kurohet në shumicën dërrmuese të rasteve.

Rreziqet nëse lihet e patrajtuar

Zgjimet e vazhdueshme dhe rëniet e përsëritura të oksigjenit në gjak e vënë sistemin kardiovaskular nën stres kronik. Personat me apne të patrajtuar kanë rrezik dukshëm më të lartë për presion të lartë të gjakut rezistent ndaj barnave, infarkt, goditje në tru, rrahje të çrregullta të zemrës (përfshirë fibrilacionin atrial) dhe diabet të tipit 2. Përgjumja gjatë ditës rrit ndjeshëm edhe rrezikun e aksidenteve në trafik dhe në punë. Trajtimi i apnesë nuk përmirëson vetëm gjumin – mbron zemrën, trurin dhe jetën tuaj.

Si diagnostikohet?

Në klinikën tonë ORL, vlerësimi fillon me ekzaminimin e plotë të hundës, qiellzës dhe rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, përfshirë video-endoskopinë, për të gjetur saktësisht nivelin e bllokimit. Diagnoza përfundimtare vendoset me studimin e gjumit – polisomnografinë ose testet e thjeshtuara që kryhen në shtëpi – i cili mat frymëmarrjen, oksigjenimin dhe strukturën e gjumit gjatë natës.

Mundësitë e trajtimit

• Ndryshimet e stilit të jetesës: Rënia në peshë, shmangia e alkoolit në mbrëmje dhe e qetësuesve, si dhe gjumi në krah në vend të shpinës.
• Pajisjet CPAP: Standardi i artë për apnenë e mesme dhe të rëndë – një maskë e lidhur me një aparat që mban rrugët e frymëmarrjes të hapura me presion të lehtë ajri gjatë gjithë natës.
• Aparatet orale: Pajisje të personalizuara që e zhvendosin nofullën e poshtme lehtësisht përpara, të përshtatshme për raste të lehta deri të mesme.
• Ndërhyrjet kirurgjikale: Kur ekzistojnë pengesa anatomike të qarta – operacioni i perdes së hundës (septoplastika), heqja e bajameve ose ngushtimi i qiellzës së butë – kirurgjia mund të ofrojë përmirësim të qëndrueshëm e në raste të përzgjedhura edhe zgjidhje përfundimtare të gërhitjes dhe apnesë.

Nëse partneri ju ka vënë re pauza në frymëmarrje, ose nëse zgjoheni çdo mëngjes të palodhur pavarësisht orëve të mjaftueshme në shtrat, mos e nënvlerësoni: një vlerësim i thjeshtë ORL mund të jetë hapi i parë drejt netëve të qeta dhe ditëve me energji të plotë.